Azië x Nederland: Nootmuskaatverhalen

Van koloniale schaduw naar een duurzame, gedeelde toekomst

De derde editie van Azië × Nederland werpt nieuw licht op de eeuwenoude connectie tussen Azië en Nederland door de lens van de nootmuskaat: een specerij met niet alleen culinaire waarde, maar ook een cruciale rol in de vorming van de moderne wereld.

Op 29 november 2024 vond de live-editie plaats, met een stadswandeling en panelgesprekken in Felix Meritis met experts en creatieve makers. We bespraken de historische, culturele en ecologische impact van de nootmuskaathandel, en nodigden uit tot reflectie op het koloniale verleden en het heden, én tot het verbeelden van de dag van morgen.

De donkere geschiedenis van nootmuskaat

Wist je dat nootmuskaat, die ogenschijnlijk onschuldige specerij in je keukenkast, ooit een hoofdrol speelde in de vorming van de moderne wereld?

Meer dan 400 jaar geleden voerden de Nederlanders, in hun streven naar onafhankelijkheid van het Spaanse Rijk, een keiharde strijd om het monopolie op nootmuskaat. Ze waren verantwoordelijk voor gruwelijke gebeurtenissen op de Banda-eilanden. Wat begon als een handelsoorlog, eindigde in een breuk tussen mens en natuur. Schrijver Amitav Ghosh beschrijft in De Vloek van de Nootmuskaat hoe deze gebeurtenissen symbool staan voor een fundamentele verandering in onze mindset: van samenleven met de natuur naar het exploiteren ervan. Die scheiding zien we vandaag terug in de gevolgen van klimaatverandering.

Verleden, heden en toekomst

De nootmuskaat is niet alleen een venster naar het verleden, maar geeft ook inzicht in onze huidige uitdagingen én de mogelijkheden voor een betere toekomst. Hoewel de Molukken en Nederlands-Indië geen koloniën meer zijn, leeft het koloniale gedachtegoed voort in onze omgang met de natuur. Zo sterk, dat we het nauwelijks opmerken.

Maar tijden veranderen. Klimaatverandering dwingt ons om alternatieven te bedenken. Om vooruit te kijken, is het belangrijk om te begrijpen waar we vandaan komen. In de reeks Nootmuskaatverhalen verkennen we die reis door verleden, heden en toekomst.

Een avond in Felix Meritis

Tijdens het avondvullende programma op 29 november belichtten sprekers uiteenlopende Aziatische perspectieven op nootmuskaat. Met een bijdrage van Lotte Terwel, dagelijks bestuurder van stadsdeel Centrum van de gemeente Amsterdam.

• Rizky Kalebos – urban influencer die laat zien hoe gebouwen, musea en culturen zijn beïnvloed door het verleden van Nederland, Indonesië en Nederlands-Indië.
• Erno Pickee – docent, ondernemer en auteur van de graphic novel Molo Uku – Erfenis van de Gouden Eeuw, over de komst van de VOC op de Specerij-eilanden vanuit Moluks perspectief.
• Tamara Soukotta – postdoctoraal onderzoeker aan de Radboud Universiteit, promoveerde op dekoloniaal onderzoek naar segregatie en vredesopbouw in Ambon.
• Maureen de Jong – culinair kunstenaar van ’t kleinkookbedrijf, gespecialiseerd in interculinaire uitwisseling en persoonlijk voedselerfgoed.
• Mas van Putten en Carl Lemette – het culinaire duo De Vrouw met de Baard, met Indische en Moluks-Indische roots.
• Melissa Korn – programmamaker bij PAC en oprichter van ik eet cultuur.
• Dymphie Braun (moderator) – programmamaker en moderator met wortels in Limburg en Indonesië.
• Lotte Terwel – dagelijks bestuurder van stadsdeel Centrum, met onder meer inclusie en diversiteit en kunst en cultuur in haar portefeuille.

Stadswandeling met Rizky Kalebos

Urban influencer Rizky Kalebos leidde de deelnemers door Amsterdam en liet historische verhalen over nootmuskaat tot leven komen. Zo werden de koloniale sporen van de specerijenhandel in de stad tastbaar, op plekken waar je misschien al vaak langs bent gelopen of zelfs dagelijks langs fietst.

Nootmuskaatverhalen in de media

Melissa Korn bij De Nieuws BV (BNNVARA)
Programmamaker Melissa Korn vertelde op NPO Radio 1 over de invloed van nootmuskaat en het belang van het delen van nootmuskaatverhalen. Luister het interview terug.

Erno Pickee bij De Nacht is Zwart (Omroep Zwart)
Auteur Erno Pickee sprak over de cruciale rol van nootmuskaat in de Nederlandse en Aziatische geschiedenis. Luister het interview terug.

Inspiratie voor deze editie

In het licht van klimaatverandering en de toekenning van de Erasmusprijs 2024 aan de Indiase auteur Amitav Ghosh, bekend om zijn werk over postkolonialisme en ecologie, kwam dit project op een bijzonder actueel moment. Met zijn boek De Vloek van de Nootmuskaat (2022) bracht hij een complexe geschiedenis naar het nu via iets alledaags als nootmuskaat. Net als Ghosh stellen wij de vraag om de relatie tussen mens en natuur te herzien, en ons te richten op een inclusievere en duurzame toekomst.

Het geheim van de nootmuskaat

Hoe kon de nootmuskaat leiden tot economische machtsverschuivingen, bloedige conflicten en zelfs de ruil van New York voor een klein eiland? Erno Pickee neemt je mee in het verhaal achter deze geurige vrucht, en in de sleutelrol van de Bandanezen, de vergeten hoeders van de nootmuskaat.

Lees het verhaal

Zelf aan de slag

Doe je onderzoek naar de geschiedenis van mensen met Aziatische roots in Nederland? Of heb je een foto, voorwerp of verhaal dat ons verder helpt? Elk puzzelstukje helpt. Benieuwd naar de ervaringen van anderen? Praat mee in onze WhatsApp-community.

In Nootmuskaatverhalen gaat het over de gedeelde geschiedenis en de impact van koloniale relaties door de lens van nootmuskaat. Het is niet onze bedoeling om de Molukken tot Azië te rekenen; dit programma biedt een platform om historische en culturele verbanden te bespreken, zonder geografische grenzen vast te willen stellen.

Naar Azië x Nederland