De trend die nooit structureel wordt: waarom representatie nog steeds wankelt

“Representatie mag geen trend zijn.”

De woorden klonken zacht, maar bleven hangen. Ze kwamen van een deelnemer die ooit als model werkte. Hij vertelde hoe de telefoon een tijdje roodgloeiend stond. Maar net zo snel als de vraag komt, verdwijnt die weer. Alsof zichtbaarheid een hype is – tijdelijk, oppervlakkig en afhankelijk van de grillen van de markt. “Eerst wilden ze ‘iets nieuws’. En toen ze dat hadden gehad, ging de lijn weer dicht,” zei hij.

Het is een verhaal dat velen herkenden. In de mode, de reclamewereld en zelfs op televisie lijkt zichtbaarheid voor Aziatische Nederlanders in golven te komen: een piek van aandacht, gevolgd door stilte. Zichtbaarheid als seizoensartikel.

De schijn van vooruitgang

Tijdens de Dim Sum Sessie ging het gesprek al snel over de dunne grens tussen erkenning en exploitatie. Een deelnemer vertelde hoe ze bij bureaus te horen kreeg dat er “al één Aziatisch model” in het bestand stond — alsof één gezicht genoeg was om een hele gemeenschap te vertegenwoordigen.

Een ander merkte op dat de zogenaamde diversiteit in campagnes zelden de norm verandert. “Witheid blijft de standaard,” zei ze. “Alleen tijdelijk even versierd met wat kleur.” Zolang representatie wordt gezien als marketingstrategie, en niet als machtsverschuiving, blijft het vooral cosmetisch. De blik verandert niet, alleen de verpakking.

De koloniale echo

Een andere deelnemer trok het breder:

“Uiteindelijk kan ik het allemaal terugkoppelen aan geïnternaliseerd koloniaal gedachtegoed.”

Die zin legde de onderlaag bloot. Wat we nu ‘voorkeur’ noemen, is vaak de erfenis van een systeem dat ooit hiërarchieën van kleur vastlegde. In de verhalen kwamen termen voorbij die diep verankerd zitten in alledaagse taal: hitam badaki (“zwart en vies”), opmerkingen over een ‘mooie lichte huid’, of het subtiele advies om “je haar maar wat losser te dragen”.

Colorisme is geen randverschijnsel, maar een spiegel van koloniale logica: witheid als standaard van vooruitgang, zuiverheid en succes. De markt doet er gretig aan mee — want een schoonheidsideaal dat onbereikbaar blijft, verkoopt het beste.

Wie kijkt er, en wie kijkt terug?

Toch was het gesprek niet alleen zwaar. Er klonk ook verzet, en eigenaarschap. Een deelnemer vertelde hoe ze meewerkte aan een fotoserie waarin mensen met Aziatische roots zichzelf mochten portretteren. “Voor het eerst voelde ik dat ik niet alleen bekeken werd,” zei ze, “maar terug mocht kijken.”

Die zin bracht een verschuiving teweeg: van representatie naar tegenblik. Zichtbaarheid is pas bevrijdend als je de camera kunt draaien, als jij bepaalt hoe je wordt gezien.

De beelden die bleven hangen

Tijdens de openingsronde tekenden deelnemers drie simpele objecten: een paraplu, een potje crème en een mes. Ze leken onschuldig, maar groeiden uit tot symbolen van hoe lichamen worden gekneed naar een norm die nooit neutraal is.

• De paraplu — bescherming tegen zon én tegen donker worden.
• De crème — de belofte van verbetering.
• Het mes — de stille dreiging omdat je er niet bij past.

Het waren geen illustraties, maar getuigenissen in beeld. Samen vertelden ze een verhaal over hoe schoonheidsnormen macht uitoefenen op lichamen — en hoe we die macht kunnen terugnemen.

Reflectie

Representatie die komt en gaat als een modetrend, herhaalt oude machtsverhoudingen onder een nieuw label. Echte verandering vraagt niet om meer gezichten in beeld, maar om een verschuiving van wie de lens vasthoudt.

De Dim Sum Sessie liet zien dat de strijd om beeldvorming niet alleen op catwalks of schermen plaatsvindt, maar aan keukentafels, in gesprekken, in het herwaarderen van onze eigen gezichten. Zichtbaarheid is pas betekenisvol als het de macht van kijken verandert.