Amsterdam, juli 2026
Je hebt van die momenten waarop een verhaal veel meer blijkt te zijn dan alleen een verhaal. Misschien is dat ook waarom ik zo van verhalen houd. In een verhaal is alles mogelijk. Soms is het licht, soms rauw. Soms doet het pijn. En soms gebeurt er iets bijzonders: een verhaal maakt zichtbaar waar eerder nog geen woorden voor waren. Juist daarin kan een verhaal helend zijn.
Tijdens de lancering van de Alliantie Gedeelde Geschiedenissen vertelde Jules Rijssen van Imagine IC het verhaal van de worm in de komkommer. Op het eerste gezicht leek het een persoonlijk verhaal. Een verhaal over de schoonheid van imperfectie. Vanuit het publiek volgden direct herkenbare reacties. Het bleek geen verhaal van één persoon, maar een ervaring die door velen werd gedeeld. Dat is eigenlijk een bijzonder gegeven waar je niet vaak bij stilstaat: dit verhaal had net zo goed door iemand anders verteld kunnen worden.
Als Pan Asian Collective houden we ons vanaf het begin bezig met verhalen vertellen. Verhalen die nog te weinig worden gehoord. Verhalen vanuit Aziatische perspectieven, op onze manier, als aanvulling op de bestaande geschiedenis. Zonder dat we het ons altijd realiseerden, waren we bezig erfgoed te maken. Het besef dat jouw verhaal ertoe doet. Community archiving misschien wel in zijn meest eenvoudige vorm.
Maar van wie is een verhaal eigenlijk?
Dat is misschien wel een van de meest interessante vragen binnen community archiving. Verhalen zijn persoonlijk, maar zelden alleen van één persoon. Zoals de worm in de komkommer. Of zoals we merkten tijdens Happy in Holland, dat voor mij als kind uit een Chinese restaurantfamilie een van de meest herkenbare momenten was. Zulke verhalen raken aan een gedeelde ervaring, een familiegeschiedenis of een collectief geheugen. We herkennen ons erin, dragen ze verder en geven ze door.
Maar dat betekent niet dat iedereen zich een verhaal zomaar kan toe-eigenen. Juist in een tijd waarin verhalen razendsnel via sociale media worden verspreid en commerciële partijen culturele tradities inzetten als marketing, ontstaat spanning. Denk aan Albert Heijn of de Hema. Een verhaal kan losraken van zijn oorsprong. De context verdwijnt. De mensen die het verhaal dragen verdwijnen uit beeld.
Dat zagen we recent opnieuw toen Rituals juridische stappen ondernam tegen House of Ayurveda. Alsof een eeuwenoude Indiase gezondheidsleer eigendom zou kunnen zijn van een commercieel bedrijf. Ayurveda is geen merk. Het is een kennistraditie die generaties lang is opgebouwd, doorgegeven en geleefd. Voor veel mensen raakt zo’n claim daarom aan iets veel groters dan een juridische discussie. Het voelt alsof geschiedenis, cultuur en identiteit opnieuw worden geclaimd door iemand anders.
En precies daarom is community archiving zo belangrijk.
Niet omdat anderen onze verhalen niet mogen horen. Integendeel. Maar omdat gemeenschappen zelf aan het stuur moeten kunnen zitten van hun eigen geschiedenis. Zij bepalen welke verhalen verteld worden, hoe ze verteld worden, welke nuances belangrijk zijn en welke betekenis erin besloten ligt. Dat gaat niet alleen over representatie. Het gaat over zeggenschap.
Afgelopen zaterdag zag ik dat opnieuw tijdens Selametan. Wat daar gedeeld werd, waren persoonlijke verhalen. Kwetsbare verhalen. Performances waarin mensen iets van zichzelf lieten zien. Tegelijkertijd was er ook een andere laag zichtbaar: de vraag of je die ruimte eigenlijk wel mag innemen. Mag je als individu je verhaal vertellen? Mag je zichtbaar zijn? Mag je je roots, je identiteit en je geschiedenis ruimte geven? Juist daarin zie je hoe koloniale geschiedenissen en migratie nog altijd doorwerken. Niet alleen in instituties, maar ook in onszelf.
Misschien is de vraag daarom niet zozeer wie een verhaal mág vertellen. Misschien is de belangrijkere vraag of degenen die het verhaal hebben doorleefd, ook daadwerkelijk de ruimte krijgen om het zelf te vertellen. En hoe een verhaal vervolgens resoneert, laat zich soms niet vangen in woorden of beelden. Het is een ervaring.
Door je uit te spreken en je verhaal te delen, maak je anderen deelgenoot. Getuigen. Mededragers. Zo ontstaat iets bijzonders: een individueel verhaal wordt onderdeel van een collectief verhaal, zonder dat de oorsprong verloren gaat. Het verhaal wordt groter doordat het gedeeld wordt. En juist daardoor kan het ook niet meer worden afgepakt.
Misschien is dat wel de essentie van collectieve heling. Niet dat iedereen hetzelfde verhaal heeft, maar dat niemand de pijn nog alleen hoeft te dragen.
Liefs,
Hui-Hui
